Uszkodzenie ścięgna Achillesa- przyczyny, objawy, fizjoterapia i leczenie

Wszystko, co musisz wiedzieć o uszkodzeniu ścięgna Achillesa

Ścięgno Achillesa, zwane również ścięgnem piętowym, to największe i najsilniejsze ścięgno w ludzkim ciele. Łączy mięsień trójgłowy łydki z kością piętową i jest kluczowe dla prawidłowego funkcjonowania stopy oraz dolnej części nóg. Uszkodzenie ścięgna Achillesa, choć może występować w różnych formach, jest urazem, który znacząco wpływa na mobilność i jakość życia. W poniższym artykule omówię przyczyny, objawy, leczenie oraz rehabilitację uszkodzenia ścięgna Achillesa.

Przyczyny uszkodzenia ścięgna Achillesa

Uszkodzenie ścięgna Achillesa może mieć różnorodne przyczyny, które często wynikają z nadmiernego obciążenia lub niewłaściwej techniki ruchu. Wśród najczęstszych przyczyn wymienia się:

1. Nadmierne obciążenie i przeciążenie – intensywna aktywność fizyczna, szczególnie bieganie, skakanie, czy podnoszenie ciężarów, może prowadzić do mikrourazów w ścięgnie. Zbyt częste lub intensywne wykonywanie tych czynności, zwłaszcza bez odpowiedniej rozgrzewki i przygotowania ciała, zwiększa ryzyko kontuzji.
2. Skrócenie ścięgna – osoby, które prowadzą siedzący tryb życia, mogą mieć skrócone ścięgno Achillesa, co zwiększa ryzyko jego uszkodzenia podczas nagłych, dynamicznych ruchów.
3. Złe obuwie – buty, które nie zapewniają odpowiedniego wsparcia dla stóp, mogą prowadzić do nieprawidłowego ustawienia stopy, co z kolei obciąża ścięgno Achillesa i przyczynia się do urazów.
4. Zwiekszona intensywność treningów – w przypadku sportowców zmieniających intensywność treningów lub wracających do aktywności po dłuższym okresie przerwy, ścięgno może nie nadążać za zwiększonymi wymaganiami.
5. Z wiekiem – w miarę starzenia się organizmu, ścięgno Achillesa traci swoją elastyczność, co czyni je bardziej podatnym na urazy. U starszych osób często dochodzi do tzw. degeneracji ścięgna, w wyniku której staje się ono mniej wytrzymałe.
6. Choroby przewlekłe – niektóre schorzenia, takie jak cukrzyca czy zapalenie stawów, mogą zwiększać ryzyko urazów ścięgna Achillesa, ponieważ wpływają na jego elastyczność i zdolność regeneracji.

Objawy uszkodzenia ścięgna Achillesa

Uszkodzenie ścięgna Achillesa może występować w różnych formach, od mikrourazów po całkowite zerwanie ścięgna. Objawy zależą od stopnia urazu, jednak najczęściej obserwowane symptomy to:

1. Ból w okolicy pięty lub łydki – ból może być początkowo łagodny, ale z czasem nasila się, szczególnie po intensywnym wysiłku fizycznym. W przypadku zerwania ścięgna ból może pojawić się nagle i być bardzo silny.
2. Obrzęk – w wyniku urazu w okolicy ścięgna Achillesa może wystąpić obrzęk, który zwykle nasila się po dłuższym staniu lub chodzeniu. W przypadku zerwania ścięgna obrzęk może być bardziej widoczny.
3. Trudności z poruszaniem stopą – w zależności od stopnia uszkodzenia, osoba może mieć trudności z chodzeniem, wspinaniem się po schodach czy wykonywaniem innych aktywności wymagających zgięcia stopy. W przypadku zerwania ścięgna osoba nie jest w stanie unieść pięty, co uniemożliwia jej normalne chodzenie.
4. Zgrzyt lub trzask – przy zerwaniu ścięgna Achillesa pacjent może odczuwać lub usłyszeć charakterystyczny trzask, który wskazuje na nagłe przerwanie struktury ścięgna.
5. Ciepło i zaczerwienienie – w przypadku zapalenia ścięgna lub mikrourazów w okolicy ścięgna Achillesa, może wystąpić uczucie ciepła oraz zaczerwienienie, wskazujące na proces zapalny.

Leczenie uszkodzenia ścięgna Achillesa

Leczenie uszkodzenia ścięgna Achillesa zależy od jego stopnia oraz rodzaju urazu. Wyróżnia się leczenie zachowawcze (konserwatywne) oraz chirurgiczne.

1. Leczenie zachowawcze – w przypadku drobnych mikrourazów oraz zapalenia ścięgna, leczenie polega na stosowaniu metod mających na celu zmniejszenie bólu i stanu zapalnego. Obejmuje to:
   • Odpoczynek i unikanie nadmiernego obciążenia – najważniejsze w leczeniu uszkodzeń ścięgna jest unikanie dalszego przeciążania i wykonywania ruchów, które mogą pogłębić uraz.
   • Lód – stosowanie lodu przez 15-20 minut co kilka godzin pomaga zmniejszyć obrzęk i ból.
   • Unieruchomienie – w niektórych przypadkach może być konieczne unieruchomienie stopy w ortezie lub gipsie, aby zminimalizować ruchomość ścięgna i umożliwić jego regenerację.
   • Leki przeciwbólowe i przeciwzapalne – leki takie jak ibuprofen czy naproksen mogą pomóc w łagodzeniu bólu oraz zmniejszaniu stanu zapalnego.
2. Leczenie chirurgiczne – w przypadku poważniejszych uszkodzeń, takich jak całkowite zerwanie ścięgna, może być konieczna interwencja chirurgiczna. Zabieg polega na zszyciu końców ścięgna, aby przywrócić jego integralność i funkcjonalność. W zależności od rodzaju zerwania, czasami stosuje się również przeszczepienie ścięgna z innej części ciała pacjenta lub użycie materiałów syntetycznych.

Rehabilitacja po uszkodzeniu ścięgna Achillesa

Rehabilitacja po uszkodzeniu ścięgna Achillesa jest kluczowa dla pełnej regeneracji oraz przywrócenia prawidłowej funkcji nogi. Proces rehabilitacji jest stopniowy i zależy od rodzaju urazu oraz metody leczenia.

1. Faza początkowa (po urazie i operacji):
   • Odpoczynek i unieruchomienie – przez pierwsze dni lub tygodnie pacjent powinien unikać obciążania nogi. W tym czasie stosuje się unieruchomienie w ortezie lub gipsie.
   • Kontrola bólu i obrzęku – stosowanie lodu oraz leków przeciwbólowych pomaga w walce z bólem i obrzękiem.
2. Faza rehabilitacji aktywnej (po zdjęciu unieruchomienia):
   • Rozpoczęcie ćwiczeń zakresu ruchu – po zdjęciu gipsu lub ortezy, pacjent rozpoczyna ćwiczenia mające na celu poprawę zakresu ruchu w stawie skokowym. W początkowej fazie ćwiczenia powinny być łagodne, by uniknąć dalszych kontuzji.
   • Ćwiczenia izometryczne – wzmacnianie mięśni łydki za pomocą ćwiczeń, które nie wymagają pełnego obciążenia stopy, pomaga w odbudowie siły.
   • Stopniowe wprowadzanie obciążenia – w miarę postępów, pacjent może zacząć stopniowo obciążać nogę, wykonując ćwiczenia takie jak chodzenie na płaskiej powierzchni czy wspinanie się po schodach.
3. Faza zaawansowana (po odzyskaniu pełnej funkcji):
   • Ćwiczenia plyometryczne i sportowe – pacjent, który wraca do aktywności fizycznej, wykonuje ćwiczenia zwiększające elastyczność, siłę oraz zdolność do szybkich ruchów. W tym etapie ważne jest przywrócenie pełnej funkcji ścięgna, aby uniknąć ponownego uszkodzenia.

Podsumowując, uszkodzenie ścięgna Achillesa może być poważnym problemem, ale odpowiednie leczenie i rehabilitacja mogą pomóc w szybkim powrocie do zdrowia. Ważne jest, aby unikać nadmiernego obciążenia ścięgna, dbać o odpowiednie obuwie oraz rozgrzewkę przed aktywnością fizyczną. W przypadku kontuzji warto niezwłocznie skonsultować się z lekarzem, który pomoże dobrać odpowiednią metodę leczenia, czy to przez odpoczynek, terapię, czy w razie potrzeby zabieg chirurgiczny.

Dzięki systematycznej rehabilitacji, stopniowemu wzmacnianiu ścięgna i ostrożności w powrocie do aktywności fizycznej, możemy skutecznie zmniejszyć ryzyko ponownego urazu i wrócić do pełnej sprawności.